Skuteczna profilaktyka zaczyna się tam, gdzie na co dzień funkcjonują ludzie – w pracy, w drodze do pracy i w lokalnej społeczności. Łatwy dostęp do badań, jasne informacje oraz możliwość rozmowy z personelem medycznym pomagają przełożyć troskę o zdrowie na konkretne, świadome działania.
Co utrudnia dbanie o zdrowie
Punktem wyjścia do projektowania profilaktyki powinna być wiedza o potrzebach i zachowaniach jej odbiorców. Raport PZU Zdrowie „Epidemia zmęczenia. Polacy nie mają czasu na zdrowie”, oparty na badaniu SW Research przeprowadzonym w sierpniu 2026 r. metodą CAWI na reprezentatywnej próbie 1001 dorosłych Polaków, pokazuje istotną różnicę między ogólną oceną zdrowia a codziennym samopoczuciem. Choć 64 proc. respondentów oceniało swoje zdrowie dobrze lub bardzo dobrze, 80 proc. deklarowało odczuwanie przewlekłego zmęczenia w ciągu poprzednich trzech miesięcy przynajmniej sporadycznie, w tym 28 proc. często. Co czwarty badany spał najwyżej sześć godzin na dobę.
W ciągu ostatnich 12 miesięcy 15 proc. respondentów nie wykonało żadnego badania profilaktycznego. Najczęściej wskazywane przeszkody to długi czas oczekiwania na wizytę lub badanie, wymieniony przez 32 proc. badanych, koszty badań – 31 proc. oraz trudny dostęp do specjalistów – 30 proc. Brak czasu wskazało 20 proc., a obowiązki zawodowe 10 proc. Wyniki te sugerują, że skuteczne zachęcanie do profilaktyki wymaga równoległej pracy nad organizacją dostępu do świadczeń.
Deklaracje respondentów opisują ich doświadczenia; nie stanowią rozpoznania klinicznego. Pomagają jednak określić, gdzie potrzebna jest edukacja, a gdzie dogodna lokalizacja badań, prostsza organizacja wizyty czy świadczenia bez dodatkowych opłat.
Profilaktyka powinna być dostępna tam, gdzie ludzie żyją i pracują – bez konieczności poświęcania na nią dodatkowego czasu. Chcemy ułatwiać pierwszy krok: zapewniać rzetelną informację, kontakt z personelem medycznym oraz wskazówki dotyczące dalszej opieki, aby pojedyncze badanie mogło stać się początkiem trwałej troski o zdrowie – mówi Grzegorz Krycki (na zdjęciu), prezes PZU Zdrowie.
Strefy Zdrowia jako miejsce pierwszego kontaktu
Jedną z odpowiedzi na bariery dostępu są Strefy Zdrowia organizowane przez PZU Zdrowie w miejscu pracy lub innej uzgodnionej lokalizacji. Ich zakres może obejmować badania i konsultacje, porady dietetyczne, ocenę postawy oraz edukację dotyczącą zapobiegania chorobom. Wśród dostępnych obszarów znajdują się m.in. profilaktyka kardiologiczna, dermatologiczna i onkologiczna, a także zdrowie kobiet i mężczyzn. Taka formuła pozwala połączyć kontakt z personelem medycznym z rozmową o codziennych nawykach.
Znaczenie tego rozwiązania wynika z ograniczenia wysiłku potrzebnego do rozpoczęcia profilaktyki. Osoba odkładająca konsultację może skorzystać z niej w znanym otoczeniu i zapytać o dalsze postępowanie. Rozmowa przy okazji badania pomaga wyjaśnić wątpliwości dotyczące własnego zdrowia.
Wartość takiej inicjatywy zależy również od tego, czy uczestnik rozumie otrzymany wynik i wie, kiedy powinien zgłosić się do lekarza. Dlatego akcję profilaktyczną należy projektować z myślą o dalszej opiece. Pojedynczy pomiar może być jej początkiem, a rozpoznane nieprawidłowości wymagają odpowiedniej weryfikacji.
Profilaktyka „po drodze”
Przykładem wyjścia z profilaktyką do przestrzeni publicznej był „Pociąg do Zdrowia”. W ramach akcji PZU i PZU Zdrowie 18 września 2026 r. Strefy Zdrowia pojawiły się na dworcach kolejowych w Warszawie, Gdańsku, Wrocławiu, Bydgoszczy i Lublinie. Podróżni i mieszkańcy mogli bezpłatnie skorzystać z konsultacji dermatologa, kardiologa i dietetyka oraz wybranych badań, m.in. oceny znamion dermatoskopem, EKG, analizy składu ciała i pomiarów glukozy oraz cholesterolu.
Lokalizacja odpowiadała na konkretny problem: trudność w wygospodarowaniu odrębnego czasu na zdrowie. Udostępnienie świadczeń w miejscu codziennych podróży stwarzało okazję do wykonania pierwszego kroku przy okazji innych aktywności. Inicjatywa wpisywała się w działania promujące profilaktykę prowadzone przez Ministerstwo Zdrowia i pokazywała możliwość współpracy operatora medycznego z instytucjami publicznymi.
Takie przedsięwzięcia stwarzają okazję do kontaktu także z osobami, do których standardowy komunikat o badaniach może nie dotrzeć, i zachęcenia ich do korzystania ze stałej opieki medycznej.
Miejsce pracy sprzyjające profilaktyce
Środowisko pracy daje możliwość prowadzenia działań zdrowotnych w sposób zaplanowany i powtarzalny. PZU Zdrowie przygotowuje dla firm gotowe programy profilaktyczne oraz rozwiązania dostosowane do potrzeb pracowników. Badania i konsultacje mogą być realizowane w placówkach medycznych, a działania w firmie uzupełniane spotkaniami z ekspertami i warsztatami. Pozwala to dopasować formę wsparcia do charakteru organizacji oraz możliwości uczestników.
Projektowanie programu powinno uwzględniać wiek pracowników, rodzaj obciążeń zawodowych i dostępność opieki w danej lokalizacji. Innych rozwiązań organizacyjnych wymaga zespół pracujący zmianowo, innych osoby wykonujące pracę biurową czy rozproszone między wieloma oddziałami. Ważne są czytelne zasady udziału i możliwość skorzystania ze świadczeń.
Raport „Epidemia zmęczenia” dostarcza argumentów za uwzględnianiem w tych działaniach regeneracji i zdrowia psychicznego. Wśród osób pracujących 32 proc. deklarowało stres zawodowy codziennie lub kilka razy w tygodniu, a 68 proc. przyznawało, że zdarza im się pracować mimo choroby lub samopoczucia uzasadniającego odpoczynek. Odpowiedzi te wskazują, jak istotnym kontekstem profilaktyki jest organizacja pracy. Dostęp do badań warto łączyć z warunkami sprzyjającymi odpoczynkowi i korzystaniu z pomocy medycznej.
Pakiety dopasowane do potrzeb
Uzupełnieniem działań grupowych są pakiety profilaktyczne dla pacjentów indywidualnych. PZU Zdrowie oferuje m.in. przeglądy zdrowia dla kobiet i mężczyzn oraz pakiet dla seniorów. Dostępne są także rozwiązania dotyczące określonych obszarów zdrowia, np. układu krążenia czy tarczycy, łączące badania z konsultacją. Taka organizacja świadczeń może ułatwiać pacjentowi zaplanowanie diagnostyki i omówienie jej rezultatów.
Dobór badań powinien uwzględniać wiek, historię chorób i indywidualne czynniki ryzyka. Znaczenie ma adekwatność diagnostyki oraz możliwość przełożenia wyniku na zalecenia. Dla pacjenta istotne jest wyjaśnienie, po co wykonuje dane badanie, jak się do niego przygotować i co powinien zrobić po otrzymaniu wyniku.
Prewencja obejmuje również ograniczanie czynników ryzyka, w tym palenia tytoniu, niewłaściwej diety i niedostatecznej aktywności fizycznej. Zalecenia powinny uwzględniać sytuację życiową pacjenta. Rozmowa z profesjonalistą pomaga zaplanować zmiany, których będzie on w stanie przestrzegać.
Stała profilaktyka w ramach POZ
Długofalową opiekę wspiera podstawowa opieka zdrowotna. W placówkach PZU Zdrowie realizujących świadczenia POZ pacjenci mogą korzystać z opieki finansowanej przez NFZ, obejmującej również działania profilaktyczne. Przykładem jest program „Moje Zdrowie”, czyli bilans zdrowia osoby dorosłej dostępny dla uprawnionych pacjentów od 20. roku życia. Obejmuje on ankietę zdrowotną, badania oraz wizytę podsumowującą z opracowaniem indywidualnego planu zdrowotnego.
Taki model pozwala powiązać ocenę czynników ryzyka z dalszym postępowaniem. Podczas podsumowania można omówić wyniki, wskazać potrzebne zmiany stylu życia i zaplanować kolejne działania. W razie wykrycia nieprawidłowości dalszą diagnostykę i leczenie prowadzi lekarz POZ, kierując pacjenta do odpowiednich świadczeń.
Ciągłość kontaktu z zespołem medycznym ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy zalecenia wymagają czasu i regularnej kontroli. Profilaktyka staje się wówczas częścią opieki nad pacjentem na kolejnych etapach życia, a informacje uzyskane podczas bilansu mogą służyć podejmowaniu dalszych decyzji.
Edukacja wspierająca świadome decyzje
Dostępność badań wymaga uzupełnienia o edukację zdrowotną. W działaniach PZU Zdrowie służą jej bezpośrednie rozmowy ze specjalistami, warsztaty i webinary. Różne formy przekazu pozwalają uwzględniać wiedzę odbiorców i ich sposób korzystania z informacji.
Dobra edukacja wyjaśnia sens zalecanych działań i pomaga poruszać się po dostępnych możliwościach opieki. Powinna odpowiadać na praktyczne pytania dotyczące badań, szczepień, odżywiania czy aktywności fizycznej. Równie ważne jest uczenie rozpoznawania wiarygodnych źródeł oraz zachęcanie do rozmowy z personelem medycznym o wątpliwościach. Zrozumiały język sprzyja temu, by pacjent mógł uczestniczyć w decyzjach dotyczących własnego zdrowia.
Doświadczenia opisane w raporcie „Epidemia zmęczenia” wskazują, że profilaktykę trzeba planować z uwzględnieniem codziennego przeciążenia i ograniczeń dostępu. Strefy Zdrowia mogą ułatwiać pierwszy kontakt, programy dla firm organizować regularne działania, a pakiety i POZ zapewniać możliwość dalszej oceny zdrowia. Edukacja pomaga nadać tym świadczeniom zrozumiały cel. O jakości takiego podejścia decyduje droga, którą pacjent może przejść od uzyskania informacji, przez badanie i omówienie wyniku, po dalszą opiekę.
Profilaktyka powinna być dostępna tam, gdzie ludzie żyją i pracują – bez konieczności poświęcania na nią dodatkowego czasu – podkreśla Grzegorz Krycki, Prezes Zarządu PZU Zdrowie.
Artykuł powstał w ramach #WspółpracaReklamowaPZU.
