Wojskowy Instytut Medycyny Lotniczej (WIML) w Warszawie od niemal stu lat stanowi jeden z filarów krajowego systemu ochrony zdrowia żołnierzy Sił Zbrojnych RP. Działalność naukowa, diagnostyczna i edukacyjna Instytutu obejmuje zarówno zagadnienia medycyny lotniczej, jak i szeroko pojętego zdrowia publicznego w środowisku służb mundurowych. W ostatniej dekadzie WIML zrealizował szereg interdyscyplinarnych projektów, które wyznaczyły nowy kierunek w profilaktyce zdrowotnej personelu wojskowego. Ich realizacja umożliwiła integrację nowoczesnych technologii, badań molekularnych oraz działań edukacyjnych, stanowiących dziś fundament programu wzmacniania zdrowia i odporności żołnierzy, rozwijanego przez Instytut.
Narażenie na czynniki środowiskowe: diagnostyka, działania edukacyjne i rekomendacje profilaktyczne
Projekt „Narażenie na czynniki środowiskowe (chemiczne, biologiczne i fizyczne) w służbie żołnierzy Sił Powietrznych i Wojsk Obrony Terytorialnej oraz w powiązanych środowiskach pracy” odpowiada m.in. na rosnącą ekspozycję personelu wojskowego na choroby przenoszone przez wektory. W latach 2021–2024 przebadano łącznie około 1400 osób. Wykonano diagnostykę serologiczną (m.in. w kierunku boreliozy, KZM oraz zakażeń WNV), a w badaniach środowiskowych zsekwencjonowano mikrobiom kleszczy oraz komarów w celu oceny ryzyka przenoszenia chorób zakaźnych. Równolegle WIML przeprowadził sondaż świadomości zagrożeń biologicznych i zorganizował 65 szkoleń (34 na Mazowszu, 31 w innych regionach Polski), których treści udostępniono online. Powstała internetowa platforma edukacyjno-szkoleniowa z materiałami ekspertów, a wnioskami z programu podzielono się w raportach i publikacjach naukowych z listy filadelfijskiej. Działania były prowadzone we współpracy z WIHE oraz innymi kluczowymi ośrodkami i prezentowane na konferencjach EpiMilitaris oraz Medical Biodefence Conference.
Skuteczna profilaktyka w wojsku zaczyna się od danych: rzetelnej diagnostyce, analizie i mapowaniu ryzyka oraz na szybkim transferze wyników badań naukowych do praktyki. Taki model wdrożyliśmy w WIML i konsekwentnie go rozwijamy” — podkreśla płk rez. dr hab. n. med. Grzegorz Kade, prof. UWS (na zdjęciu), dyrektor Wojskowego Instytutu Medycyny Lotniczej.
Efekty? Wzrost zgłoszeń do badań profilaktycznych, ujednolicone rekomendacje dotyczące prewencji ukłuć i postępowania poekspozycyjnego, a także upowszechnienie wiedzy w strukturach MON. Merytoryczne znaczenie prac potwierdza dorobek publikacyjny zespołu m.in. o wektorach biologicznych w Europie, mikrobiomie kleszczy z terenów wojskowych, wpływie czynników przenoszonych przez komary i kleszcze na zdrowie żołnierzy.
Psychodietetyka dla służb mundurowych: pierwszy taki program w Polsce
Projekt „Promowanie prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej wśród służb mundurowych” to pierwszy w Polsce kompleksowy program psychodietetyczny, dedykowany formacjom mundurowym oraz ich rodzinom. W latach 2021–2025 objęto nim ok. 7000 osób. Rdzeniem inicjatywy jest Centrum Psychodietetyczne WIML, oferujące konsultacje dietetyczne, psychologiczne i psychodietetyczne, nowatorskie pakiety badań (w tym nutrigenetycznych), personalizowane plany żywieniowe z wykorzystaniem aplikacji mobilnej oraz stały monitoring aktywności, z którego w ostatnich 5 latach skorzystało ok 4000 osób.
Program ma również silny komponent edukacyjny: szkolenia promujący zdrowy tryb życia w jednostkach i uczelniach wojskowych w całym w kraju (przeszkolono ok. 3000 żołnierzy i pracowników RON), materiały edukacyjne z zakresu żywienia, aktywności fizycznej, psychodietetyki i zdrowia (poradniki, plakaty, broszury – przekazano do jednostek wojskowych ponad 35 tysięcy) i dwie platformy edukacyjne. Ezaf.pl publikuje e-booki, zalecenia żywieniowe, artykuły, filmy i przepisy z wyliczoną wartością odżywczą, zalecane produkty spożywcze o dobrym składzie oraz szkolenianpz.pl, która oferuje bezpłatne kursy e-learningowe – aktualnie jest ich 30 i blog o zdrowiu. Podczas zorganizowanego przez WIML Festiwalu Zdrowia dla służb mundurowych i ich rodzin udzielano konsultacji specjalistycznych, wykonując m.in. badania krwi, pomiary ciśnienia tętniczego, analizy składu ciała, spirometrię, badania okulistyczne i audiograficzne.
Łączymy precyzję badań laboratoryjnych i nutrigenetyki z praktycznym wsparciem psychodietetycznym. Dzięki temu modyfikujemy nie tylko sposób żywienia, ale i trwałe nawyki w realiach służby – podkreśla dyr. płk rez. Grzegorz Kade.
Spójna strategia zdrowia i gotowości
Oba opisane projekty prowadzone w WIML w ostatnich latach mają jeden cel: tworzenie odpornego, opartego na dowodach naukowych systemu profilaktyki zdrowotnej dla służb mundurowych. WIML od wielu lata scala dane genetyczne, epidemiologiczne i środowiskowe z kliniczną praktyką oraz edukacją zdrowotną. Efektem jest opracowany niedawno zestaw narzędzi – od badań genetycznych, procedur terenowych i platform e-learningowych po Centrum Psychodietetyczne, które można skalować w całych Siłach Zbrojnych RP.
Równoległy rozwój zaplecza diagnostycznego i badawczego
Utworzony Zakład Badań Biomedycznych i Wzmacniania Organizmu Ludzkiego (kierownik dr hab. Ewelina Maculewicz prof. WIML), z Pracownią Biologii Molekularnej oraz Pracownią Genetyki Medycznej i Autoimmunologii, integruje genetykę, fizjologię, immunologię i biologię molekularną w podejściu nastawionym na wczesne wykrywanie ryzyk w celu wydłużanie życia w zdrowiu.
Natomiast misją Centrum Psychodietetycznego (kierownik dr hab. Agata Gaździńska prof. WIML) utworzonego w ramach Pracowni Dietetyki i Leczenia Otyłości WIML jest promowanie zdrowego stylu życia oraz wspieranie służb mundurowych w dbałości o zdrowie, kondycję fizyczną i psychiczną. Jest to możliwe dzięki kompleksowym działaniom podejmowanym przez oba powyższe ośrodki z zakresu prewencji, diagnostyki i leczenia.
